VI
BÌNH ĐẲNG – CỘNG TÁC – HÒA ÁI
Ngày rằm tháng bảy Tân Hợi (năm 1971)
NGUYỄN MINH THIỆN
I. LỜI MỞ ĐẦU
Cái tiêu ngữ (devise) của đạo Minh Lý này có ba cương lãnh là Bình đẳng – Cộng tác – Hòa ái.
Chữ tiêu cũng đọc là phiêu, có nghĩa là cây nêu. Chữ ngữ nghĩa chánh là lời nói. Đây có nghĩa là câu hay chữ. Hai tiếng tiêu ngữ ráp lại có nghĩa là một câu hay nhiều chữ nêu ra cái mục đích chánh đáng, cái chí nguyện cao cả của một dòng dõi hay là một chi phái nào cho mỗi người biết đại lược và chú ý đến cái mục đích của dòng hay là phái mình mà tuân hành.
II. BÌNH ĐẲNG
Bình nghĩa là: bằng thẳng, không có gồ ghề cao thấp, như mặt nước ao hồ khi trời lặng gió. Đẳng nghĩa là: hạng thứ, cấp bực. Hiệp hai chữ lại, bình đẳng có nghĩa là ngang bằng với nhau, cũng đồng một bực, không phải cao thấp, hơn kém.
Hai chữ bình đẳng giải nghĩa theo thế gian là: đứng trước pháp luật, về mặt tôn giáo, chánh trị, kinh tế, … thì con người ai cũng như nấy. Nhưng thử hỏi, có mấy nước đã thi hành đúng theo nguyên tắc đó chăng? Vì luật hiện hành chỉ là một luật của người thế hội nhau lấy phàm tâm mà đặt ra, phần nhiều còn thiếu sót, họ chỉ tìm hiểu về công dụng, mà ít để ý về bổn thể.
Bổn thể là Đạo, là Lương tri, Lương năng, là Thiên chơn, Phật tánh, tức là Bản nguyên sơ thỉ, nghĩa là: nguồn cội của Trời Đất Người (tam tài).
Ai cũng đồng có Đạo trong mình hay là Bổn tánh bình đẳng, người nào cũng giống người nấy, vốn có một không hai. Cho nên trên đời, chỉ có một bổn thể ấy bình đẳng, hằng hữu mà thôi, ngoài ra là hiện tượng vạn vật, tất cả đều là sai biệt, biến dịch không ngừng.
Kinh Phật gọi cái bản thể ấy là “bất biến nhi tùy duyên, tùy duyên nhi bất biến”, nghĩa là: Cái bản thể chẳng dời đổi mà có duyên khởi thì phát hiện, tuy là phát hiện theo duyên khởi mà vẫn không dời đổi.
Nay ta muốn chọn một mục tiêu bình đẳng, phải lấy bổn thể mới thiệt có tánh chất bình đẳng, mới là hằng hữu bất biến.
III. CỘNG TÁC
Chữ cộng nghĩa là: hiệp hai thành phần khác nhau, hoặc nhiều thành phần để ráp thành một cái kết quả tổng quát, vĩ đại, cũng gọi là hiệp tác. Tác là tác vi, hành động. Cộng tác có nghĩa là: nhiều người chung sức, có mạnh có yếu, tiếp tay với nhau mà làm nên một việc nặng nề.
Cuốn Đạo Học Chỉ Nam mượn ví dụ để giải rõ vấn đề này: “Một khu vườn xinh xắn là một tập hợp bao cá thể, từ những viên sỏi nhỏ bé, đến làn nước xanh mờ, len lỏi dưới hàng hoa sặc sỡ, dưới cụm tùng bá uy nghi. Cái hiệp không tranh ấy tạo một khung cảnh phối hợp từ màu sắc đến hương vị, cả một ý tưởng thanh thoát của con người chiêm ngưỡng“.
Chẳng phải người vật ở cõi trần này hiệp với nhau; cho đến cõi người cõi Trời, người cõi trần cũng phải cộng tác với nhau mới là vui đẹp. Cách cộng tác này gọi là “Thiên nhơn hiệp nhứt“, nghĩa là Trời người cùng hiệp làm một.
Xưa có câu: “Nhứt bổn tán vạn thù, vạn thù qui nhứt bổn“, nghĩa là: muôn mối sai biệt trở về một gốc. Nếu không hiệp tác thì làm sao qui nhứt mà trở về với Đạo được. Chư đạo hữu nên nhớ luôn luôn hai chữ Cộng tác, thì chúng ta mới đạt mục đích. Không nên bất cứ một lý do nào, mà sanh lòng nghịch lẫn nhau, chia rẽ nhau, vì đó là tự mình giam hãm trong cửa luân hồi sanh tử.
Lại chúng ta cộng tác vì một mục đích cao cả, chơn chánh, ích lợi chung cho mọi người, cho tất cả nhơn quần xã hội, chớ không phải vì quyền lợi cá nhơn, cầu sự giàu sang riêng cho mình.
Cuốn Đạo Học Chỉ Nam lại nói thêm: “Hiệp tác mà không hòa, thì chẳng hóa ra là không hiệp. Hiệp lại với nhau trong bầu trời hòa ái, mới đưa đến kết quả mong muốn. Hiệp và hòa là hình với bóng. Hiệp là ngôi nhà, hòa là nền móng“.
IV. HÒA ÁI
1. Chữ Hòa
Hòa nghĩa là thuận thảo với nhau, vui hiệp cùng nhau. Trái với chữ Hòa là có lòng chia rẽ, chống báng công kích lẫn nhau.
Trên đời, người người đều có tánh tình khác nhau. Nay muốn hòa, thì chẳng phải một bên mà hòa được. Phải đồng lòng với nhau, hy sinh tiểu tiết, giữ vững đại tiết, nghĩa là chọn một mục đích chung mà phụng thờ. Cái tánh tình của ta có bây giờ đâu phải là tánh Thiên phú tự nhiên, mà đều do sự tập quán nhiều ngày mà thành đó thôi. Ai có chí dõng mãnh thì nên tập lần lần, bỏ thói quen cũ không tốt, thì cũng có thể trở lại tánh lành xưa. Nhà Phật gọi phép tu này là huân tập.
Cuốn Đạo Học Chỉ Nam nói: “Hiệp hòa không phải là buông thả con người vào đám đông để mặc cho sống đời trôi dạt. Hiệp hòa cùng tha nhơn, mà không thực thi lấy cái mục đích đã định, thì sự hiệp hòa chẳng đúng với chính danh của nó“.
2. Chữ Ái
Ái nghĩa là yêu thương kẻ khác, coi kẻ khác như thân thể tay chơn của mình. Nhưng chữ Ái nói đây chẳng phải là tình yêu thương theo lối thường tình, chật hẹp cho thân mình, mà yêu thương đó phải nới rộng rãi một cách vô tư cho đến người xã hội nhơn quần, cho đến tất cả người trong thiên hạ.
Đạo Học Chỉ Nam nói: “Một tình thương cao thượng thiêng liêng sẽ giải quyết được vạn sự kiện của nhơn sinh“. Một phương cách hành động hay nhứt là bớt phê phán tha nhơn, hãy thương yêu tha nhơn và dìu dẫn để đồng tiến cùng thiên hạ.
Vậy hai chữ Hòa Ái là con đường duy nhứt để đi đến mức cứu cánh của Đạo. Đời Đạo biết nương nhau thì mới có thể thiết lập cảnh Thái hòa, cảnh Thiên đàng Cực lạc ở cõi trần gian này. Vậy có thi rằng:
Tình thương chứa đựng cả muôn loài,
Trưởng dưỡng bảo tồn vốn một tay.
Võ lộ chan hòa cơn thế biến,
Hồng ân rưới nhuận lúc đời thay.
Cạn dòng bởi nước xa nguyên thủy,
Thấp ngọn vì nhà thiếu đất đai.
Biết Đạo, biết người, tu biết phận,
Thái hòa muôn vật có đâu sai.
V. KẾT LUẬN
Cái Tiêu ngữ của đạo Minh Lý gồm có ba cương lãnh: Bình đẳng – Cộng tác – Hòa ái.
Các nơi khác nêu lên hai chữ Tự do, mà nếu không có Bình đẳng, thì làm sao đạt tới mức Tự do. Cho nên Tự do và Bình đẳng làm nhân lẫn cho nhau. Còn Bác ái là thương rộng, mà Hòa ái của Minh Lý là dung hòa, hòa mình với thiên hạ làm một, mới là đạt tới mức cứu cánh của chữ Bác ái, của Đạo.
Tôi rất ước mong các đạo hữu chú ý đến cái Tiêu ngữ của đạo mình và ráng thực thi cho kỳ được cái Tiêu ngữ ấy, mới là gìn giữ và mở mang mối đạo Minh Lý của ba Giáo Chủ đã giao phó cho chúng ta. Về sau này, hạnh phúc của chúng ta, của nhơn loại cũng ở trong Tiêu ngữ đó mà ra.
Rất lòng thành tín